Pagina d'avant Pagina d'apres Ensenhador


2 Lo pan

2.1 Lo pan

Fasian lo pan tota los quinze jorns. Podian pas chaufar lo forn tots los jorns. Folia se levar d'abora per prestir la pasta, quo era lo trabalh de la femna.

"Òm avia gardat son levam - òm ne'n copava un bocin de la pasta levada, e n'òm lo metia dins una escuela avecque una ponhada de sau dessur, d'autre dessot, quo era per quante n'òm tornava faire deu pan, quo era lo levam; a! i a de las vetz, quò chaumenissia un petit, n'òm rasclava un petit lo chaumenit, mas n'òm n'en fasia pas de cas - n'òm desleiava queu levam avecque de la farina de la mag, n'òm lo prestissia bien, e puei aprep, vos iò brechavatz." (M. G.).

N'òm laissava passar la nuech, per que lo levam àia fach petar la farina, e que quò sia bien levat. L'endeman matin, "quante queu levam era levat, n'òm prestissia lo pan, n'òm metia sa sau, una ponhada a pus prep per torta." (M. G.).

"Quò fasia totjorn set, uech tortas de pan de uech liuras." (J. R.). N'òm ajostava la farina a propòrcion, mai de l'aiga tieda "coma per prestir lo pan n'òm disia, l'aiga de prestir" (M. G.) e "nos desboiravam quí lo levam avecque la farina e l'aiga, mas quo es un brave trabalh e! petit! e los rens! E puei te fase petar quò quí, "mon vieux" , quela pasta. Quante quò començava a bolholar, que quò fasia de las bolhòlas quí - mas folia bien prestir au moens una ora a la man! - e ben quante quo era bien prestit, n'òm avia los palhissons qu'eran prestes avecque los linges bien farinos qu'eran dedins. Óm trapava a pus prep quò que folia per far 'na torta de pan, qu'òm metia dins chasque palhisson, e puei òm metia levar". (L. R.).

"En granda partida nos metian los palhissons au liech n'autres, brechats avecque una cuberta." (J. R.). Los palhissons eran plens a demieg; quante quo era montat a plen palhisson, quo era bien levat.

"Quante lo pan era levat, lo forn era chaud bien seür, òm mantenia lo forn chaud. Óm passava una espija de blat, de segle, per veire si la frisonava; alòrs si quò la rossesissia, quo era temps de metre lo pan au forn - folia pas que `la bruslessa, folia que l'anguessa rossa simplament - e puei òm metia lo pan au forn. E puei avecque una granda pala ronda, òm metia una torta de pan dessur, e òm la passava au fons, e a una autra. Mas nos fasian pas de carcalins, nos fasiam pas de coronas, quo era de las tortas plenas. Quò pòt se faire. Quante quo es levat, òm fai un cròs, òm repossa la pasta, quò fai un rond tot sol. Mas i a pas grand gent que iò fasian. I auria fòugut deus palhissons esprès coma per faire deus mocàs. Los bolangiers ne'n fan de las coronas, lors palhissons son entau." (J. R.).

 

'na torta sus la chiera

'Na torta sus la chiera

 

2.2 Las sòbras de pasta de pan.

Quante n'òm avia mes tota son pan cueire - folia comptar una ora vint a pus prep - "òm rasclava la mag quí, avecque un petit rasclador qu'òm avia, òm rasclava totas los petits restas quí, tot lo torn de la mag, qu'òm 'massava. E puei avecque un petit mijon d'aiga e de farina, òm tòrnava iò bolanjar quí, iò esgar , per poder far una galeta. Óm fasia de las galetas, òm disia de las rascla-mag - quo era deus "débris", òm volia pas fotre lai queus "débris" - e ben "mon vieux", quela galeta me, i' aimava quò-quí." (L. R.).

"N'autres nos iò minjavan poent. Nos iò fasiam, quo era per nòstre chin. Fau ben que lo chin minge quauqua res; quand n'i avia pus, eu minjava aprep nòstre pan. Mas ma cosina, l'era fòla per quelas rascladuras de mag." (M. G.)

Chade vetz que lo forn era 'lumat per lo pan, n'òm ne'n profitava per far quauques gasteus emb la pasta de pan que i avia en tròp. "Ma mair desleiava dins un petit de pasta de pan, deu sucre en podra e puei deu lach e quò fasia una galeta." (M. G.).

"N'òm podia pelar de las pomas, e far una galeta de pomas. N'òm estendia sa pasta, òm metia sas pomas quí dedins, òm sucrava; òm fasia una petita guirlanda de pasta, larja de dos dets, qu'òm metia tota lo torn, e òm metia cueire." (J. R.).

"Si òm tombava a tuar un pòrc quante òm fasia lo pan, e ben òm se reservava de la vianda, coma de la vianda a saussissa, e n'òm fasia de las tortieras. En granda partida quo era totjorn per lo Mardí-Gras, que quò tuava un pòrc. E ben quò fasia quauquas coblas de tortieras, grandas coma lo quart de quela taula quí, e quò tirava aprep per lo Mardí-Gras. N'i avia per lo lendeman, mai per uech jorns aprep. Óm fasia una granda galeta entau quí, plata, òm metia de la vianda quí dessur, òm la cubrissia de pasta, òm fasia un cròs au mitan, e puei òm la metia au forn." (J. R.). N'i a que metian deus bocins de pompiras bulhidas, de la 'lissa, deu persilh boirats avecque deu chambon o deu salat cuech, dins las tortieras.

Per los Rampaums, fasian de las canòlas, quò que los bolangiers apelen las còrnudas. "Ma defunta maire ne'n fasia. La metia quí un gròs tapon de pasta dessur la taula, e 'la iò esgava per faire un genre de chambatge. Quelas chambas gonflavan aprep, au forn, e quò fasia de las canòlas. Mon defunt paire ne'n metia benleu quatre o cinc dessus la pala, e puei eu las envoiava dins lo forn. Mas en granda partida, quo era quante lo pan era tirat. Eu tornava metre un fagòt dedins, per lo tornar chaufar un petit mai, e puei eu fotia las canòlas dedins." (J. R.).

"Quò se minjava per lo desjunar, pas coma dessert. Quo era de pan, quo era una fantaisia." (J. R.).

"Si quò i avia un petit mai de pasta quí, qu'òm ne volia per faire una torta, e ben lo rascla-mag avecque quò quí, ilhs iò metian en torteu: quo era una petita torta, coma una bola de pan de sodard." (J. R.).

Daus uns fasian deus tortons: quela pasta de pan estenduda, era cuecha coma una crespa dins la paëla avecque un mijon d'òli.

2.3 Quoras e coma minjavan lo pan

Lo pan n'era pas minjat fresche; eu siria estat minjat tròp redde. Ilhs minjavan lo pan de uech jorns. Ilhs metian las tortas sur un grand rastelier pendilhat aus chabrons. Si quo era deus rasteliers ronds que viravan, ilhs enfilavan las gròssas tortas en naut e los torteus en bas. Quante ilhs entamnavan un pan, fasian un signe de crotz avecque lo costeu e se signavan; sens quò, lo diable venia maison.

Minjavan beucòp mai de pan que non pas auras. Era bon e "n'òm minjava pas tant de vianda coma n'òm fai. Quò ne noirissia pas de minjar de la vianda," (M. G.) tandis que lo pan sadolava e noirissia, era complet.

"Mon defunt fraire ne'n copava dins tota la torta entau, una espessor de tota lo travèrs de la torta. E ben aprep, eu iò copava en dos, '"allez", M., iò auram-nos quò-quí?', eu me disia mon paubre fraire. E ben a n'autres dos, n'avalavan tota quela talha de pan. E mon defunt fraire disia "paire, nos te costem char a noirir", per rire , entau. Mon defunt paire disia "minjatz, dròlles, minjatz; quò n'es pas lo pan qu'es char, quo es lo medecin" " (M. G.).

Los quites desserts se minjavan avecque deu pan, que quò sie deu pilat, de la bulhida, de la compòsta.

"I' iò minge avecque deu pan, ma bulhida qu'iu fau. La minge pas entau tot sola, a non!" (L. R.). "Deu ris au lach, quo es parier, quò me fau deu pan." (L. R.).


Pagina d'avant Pagina d'apres Ensenhador