Pagina d'avant Pagina d'apres Ensenhador


1 Los gruns - las farinas - los molins

Los gruns eran la basa deu minjar, per los òmes mai per las bestias. Deu costat de Manòc, fasián la segle, l'avena, la balharja, lo bigarraud, lo blat, lo blat negre.

"Ilhs fasien lo pan avecque lo blat, e los autres gruns ilhs lo fasien minjar sie a las polas, los lapins, autrament ilhs los fasien mòure per los pòrcs per far la brenada." (S. B.)

"Quo era tot de la besunha per far de la farina per las bestias; d'abòrd quò n'era pas bien triat, quo era juste còncassat, lo bren era meslat avecque la farina. Tandis que la farina per far lo pan, quo era triat, triavan lo bren de la farina. Quò fasia las repassas. Quo es lo monier que fasia quò. La segle, ilhs la fasian mesme minjar bulhida en gruns pas mòuguts; metian de l'aiga dessur e la fasian bulhir; sur una marmita de pomarterras, ilhs metian deus gruns per dessur, e un còp que quo era tot bulhit ensemble, ilhs iò esbolhavan, quò fasia la brenada." (G. B.).

La balharja atot servissia per far de la brenada. Lo bigarraud, quo era per las polas e per gojar l'auchas quante n'i aviá.

Mas la gent atot minjavan de quelas farinas:

- lo bigarraud mòugut, cuech dins deu lach, fasia lo pilat. Totparier degun ne garden un bon sovenir de quela bulhida rossela e espessa qu'òm copava a trenchas quand l'era freja.

- lo blat negre mòugut servissiá per far las crespas de blat negre, mai de las tortas de pan.

"Quò ne'n fasia beucòp, n'i en avia deus sacs! Quò ne'n balhava aus pòrcs, quò ne'n balhava pertot, puei quò fasia de las crespas" (L. R.).

"A! Quò-quí quo era bon, là!"

La moniera d'Assit se rapela:

"Los vielhs ancienament, des que nòstre A. [son òme, lo monier] passava en quauqu'un luòc: "Frair, tu mòuras deu blat negre ujan, garda me'n un petit de farina per far de las crespas de blat negre", los paubres vielhs, la crespa de blat negre quo era deu gasteu!, mas quo era bon!" (M. G.).

Quante n'om avia pas pro de froment, n'om meslava un petit de farina de blat negre per faire lo pan, mas "n'om ne'n metia pas una quantitat per çò que quò ne fasia pas de si bon pan, quand mesme, que lo froment." (M. G.).

Gairement totas las maisons avian lor forn a Assit, mai au Naut-Vicròsa d'ente M. G. es surtida, e i avia un forn banau per quilhs que n'avian pas. Lo molin d'Assit se plantet de virar en 1960, "datat de queu jorn n'am chaptat nòstre pan, e los forns an 'restat quante n'om a pus 'gut de farina, en mesme temps." (M. G.).

"Quilhs que fasian pas lor pan, fasian l'eschamge. Avecque lo blat, ilhs l'eschamjavan au bolangier; avecque un sac de blat , ilhs 'chaptavan lor pan." (G. B.).


Pagina d'avant Pagina d'apres Ensenhador