Pagina d'avant Pagina d'apres Ensenhador


8 Crespas - tartras - gasteus

Los proverbis sur las crespas ne manquen pas dins lo Confolentés.

Per la Chandelor, las crespas puden pertot. (Essa)
Per la Chandelor, fau faire las crespas per sauvar l'aulha e l'anhelon.
Per lo Jorn de l'An, la cosiniera fasia de las crespas e balhava la prumiera a sas polas per aver deus uòus tota l'annada.

Per lo Mardí-Gras, òm passava una crespa sos la coa de las vachas per que los mostics las fissen pas.

Minjavan sovent de las crespas en defòras de quelas festas. Fasian de las crespas friulas, e de las crespas a la pomarterra, a l'onhon, au porrat, au lard. Fasian de las crespas sucradas quand quo era un dessert, o ben de las crespas per minjar entau quand quò fasia lo repast. La farina, sie de blat negre, sie de froment, era desmelada avecque de l'aiga mai sovent qu'avecque deu lach, e n'òm podia o pas metre deus uòus.

"Dins lo temps, ma defunta granda-maire, l'avia 'na granda paëla avecque 'na granda coá. La fasia las crespas, mas quo era de las crespas qu'eran bien agrandidas coma lo dessur de quela cuveta lai. Quante òm es una tropa de gents, quò minja bien. Quò n'era pas de las petitas crespas sucradas coma vos vesetz, per çò que quò falia bochar lo ventre de quauqu'uns! Quò ne'n falia cinc o sieis per... quo era minjat coma lo pan; parier, oc-es, per se sadolar." (L. R.).

Autrament "òm ne fasia pas bien de gasteus". Òm ne fasia quante lo forn era 'lumat per lo pan, e surtot per los repasts de festa.

Los binhets (deu Mardí-Gras surtot):

Boirar cinc cents gramas de farina avecque una o doas pinçadas de sau, un veire de sucre, un paquet de levura de bolangier e quatre uòus. Faire levar la pasta doas oras. Estendre quela pasta sur un linge, e copar los binhets au copa-pasta. Lor balhar una forma quala que sie. Faire cueire a l'òli bulhent quatre o cinc minutas. Los virar per que creissen mielhs. Los sucrar per una vetz que son cueches.

N'òm fasia atot deus binhets de pasta de pan, las guenas.

Las sopas rossas:

"Lo lundi de Pasca, quo era lo jorn speciau per far las sopas rossas. Òm batia quauques uòus dins una sieta. N'òm 'chaptava un petit bolin; quo es una petita micha, n'òm ne minjava pas deus michons d'autras vetz. Quò fai qu'òm 'chaptava un bolin per far las sopas rossas, esprès. E n'òm trempava sa quartela de bolin dins quilhs uòus batuts. N'òm fasia chaufar de l'òli dins una paëla, e quand quo era bien chaud, n'òm metia son rondin dins l'abilhatge. E n'òm avia deu sucre de contre. Quand quo era cuech, quo era bien rossesit deus dos costats, n'òm lo metia dins la sieta, e n'òm metia un petit de sucre. Quo era las sopas rossas. Nos copavam de las petitas trenchas, n'òm ne'n fasia au moens chascun doas o tres sopas rossas. Quò fasia si voletz un petit colacion quí. E nos 'chabavam la micha autrament. Iu me rapele, ma granda-maire venia totas los Rameus, e ben nos ne'n fasiam atot per los Rameus." (M. G.).

N'i a que boiren un petit de lach avecque los uòus. Quò mainatja los uòus per çò que quò ne'n pren beucòp. Quò espessís moens lo jus e quò iò agrandis.

Fasian lo clafotís a las cireisas negras, o ben la flaunharda a las peras, a las pomas, a las prunas, a las cireisas. La flaunharda se fai coma lo clafotís mas quò fau mai de farina "quò se ten mai, quò se ten mielhs, òm iò 'trapa e òm pòt iò minjar entau. Tandis que si vos fariatz lo vrai clafotís assetz mòu, quò fau una culhiera per iò minjar." (L. R.).

Lo chaulat, quo era 'na flaunharda cuecha au forn sus una fuelha de chaul.

Fasian de las tartras avecque la frucha de sason; l'ivern n'òm metia cueire la frucha sechada dins de l'aiga coma una compòta, e quò garnissia las tartras; decoravan las tartras a las prunas emb deus croisilhons de pasta. E fasian deus gasteus, a la frucha lo mai sovent.

Gasteu a las pomas:

"Iu mete, quò depend, sèt, uech culhieradas - culhieras a sopa - de farina, quatre uòus. Iu desmele bien ma farina avecque mos uòus, e iu mete sèt culhieradas de sucre. E ben quante quo es bien desmelat, quò fau metre la pasta coma 'la se deu metre. Si l'es tròp dura, quò ne fai pas, si l'es tròp mòla, quò ne fai pas. E ben, si 'la n'es pas tròp dura, iu mete quauquas culhieradas d'òli per despessir ma pasta. E puei quò fau un paquet de levura. Alòrs i' ai mas pomas que son peladas, copadas a petitas lamelas, eiquí, una bona plena sieta qu'iu mete, a sopa. Alòrs i' iò fote quí dedins ma pasta qu'es espessa, mas pas tròp quand mesma. I' iò brace tot ensemble. Òm pòt bien metre un petit mijon de ròm. E puei iu graisse bien ma tòla, iu la graisse d'òli, e puei iu mete un petit mijon de farina qu'iu secode per que quò la 'massa pas tròp, per la faire mielhs sòrtir, per çò que iu los desmotle tots mos gasteus. E puei mon gasteu es quí dedins, iu mete au forn a petit fuòc. Quante òm gaita, òm veu ben coma quo a montat - ilhs monten coma tot - e ben vos laissatz cueire quí una ora. Quo es pòrtat una ora, mas me iu tue ma cosiniera avant e quò 'chaba de cueire entau." (L. R.).

Los bolangiers, los pastissiers vendian d'autres gasteus, mas gaire de monde se'n podian 'chaptar. Los dròlles, deus còps, se 'chaptavan deus carcalins bulhits.

"N'i avia d'un sòu, n'i avia de dos sòus. Vos garantisse ma mair n'avia jamai donat dos sòus per qu'iu ne 'chapte un gròs, quo era juste un sòu e! un petit. Quo era rond, quo avia l'aurelhas desviradas quí, era tròp brave, e puei quo avia un cròs au mitan. Quò crostilhava, quò n'avia pas de mija, l'apelavam deu carcalin bulhit. Sai poench coma ilhs iò fasian, quo era los gasteus. A! ilhs ne'n portavan ben d'autres, quilhs que volian, vos satz ben, mas ma maire ne fotia pas l'argent per las crosèias e! Quante 'la m'avia donat un sòu per aver un carcalin bulhit, quo es tota quò que i' avia, oc-es. N'òm iò trobava bon, sai pas que quo era, creiaque quo era bien de la pasta, quo era sechat, bien sechat, quo era creiaque un petit de sucre dedins. Mas quò ne fasia pas pan e! dedins, quò se carcilhava, quò n'era pas pan." (M. G.).

O ben 'chaptavan deus petits chavaus.

"Ilhs fasian deus petits chavaus dins lo temps, quo avia existat bien lontemps. Quo era una espeça de pasta plata, de biscuit. Quo era espes coma lo det entau, e quo era long coma quilhs gròs "croissants", mas quo era fòrma deu petit chavau. D'un costat, creie que quò junhava lo mòtle, ilhs eran bien plats; mas de l'autre costat, ilhs eran un petit mijon uflats, un petit mijon rònds. E puei ilhs avian un còlier roge quí, l'arnes era marcat, lo bridon quí, e los uelhs. E puei ilhs avian deus gruns de sucre gròs quí dessur. Los pastissiers dins lo temps, quo era coma los basards, quo era parier. Alòrs vos veiavatz deus grands cajòts entau, quo era plen de quilhs petits chavaus. E quelas vielhas, 'las 'navan quí, quò lor falia un chavau per chasque petit. Alòrs quand n'i avia cinc o sieis, quò ne'n fasia deus borricons! E puei los grands n'aurian plan minjat quauqu'un! Quo era avant la guerra quò-quí. Aprep la guerra ilhs abandoneten lo motle quí." (G. B.).

La fontanja ("gâteau de Savoie") - qu'òm apelava sovent "estofa-crestian" - se minjava per las nòças, los repasts de festa, mai deus còps se 'chaptava a la feira. N'i a que se sovenen de n'aver veüdas mas pas de n'aver minjadas. "Quo era coma un fromatge, iu creie, fach coma un gasteu de Savoie. Quo es large au fond e puei quò vai en estrecissent a la cima, quo era entau naut. I' ai veüt, los pastissiers, los bolangiers ne'n avian sovent, òm l'apelava una fontanja." (J. R.).

"Ma maire, quand 'la vendia los lapins entau a las feiras, 'la n'avia 'chaptat quauqua fontanja entau, que 'la nos partajava alòrs. Quo era un gasteu qu 'era un peuc coma una esponja dedins, una pasta mòla quí coma de la pasta de babà. Mas alòrs lo dessur quò i avia una espeça de crema benleu chocolatada, e puei deu machin glaçat blanc dessur. A! los vielhs! e ben "mon vieux", la fontanja!" (G. B.).

Per las nòças, balhavan atot de las islas flotantas emb de las pralinas esbolhadas per faire lo pralin, o ben deu siròp coma per lo babà. D'aprep una enquesta de 1977: "Les autres plats servis aux noces étaient l'affaire de cuisinières professionnelles (anciennes cuisinières d'auberges ou de maisons bourgeoises) qui confectionnaient les préparations savantes, les desserts dont les "étouffe-chrétiens" et les isles flottantes étaient les sommets." (P. Boulanger in Ethnologia - 1977) 


Pagina d'avant Pagina d'apres Ensenhador