Pagina d'avant Pagina d'apres Ensenhador


9 Lo beure

"La boisson est pour les fauches et la moisson, le vin; aux autres époques de l'année, de la piquette de raisin ou de fruits secs, de cormier ou de topinambours avec lesquels ils font une boisson dont le goût n'est pas désagréable, mais qui se conserve peu de temps."(L'alimentation dans le canton de Montemboeuf - 1862 in "Le milieu rural en Charente Limousine du 17ème au 19ème siècle" par P. Boulanger).

9.1 Lo vin

"N'aviam de la vinha dins queu temps, coma ilhs an totauras, coma R. ne'n a e J. D., iquí n'i a pas bien d'autres que ne'n avian quí. Quo es tot de las vinhas entau, res que per provision. Nos n'am jamai estat impausats solament n'autres, per que n'i avia pas pro. Quò n'es pas lo païs qu'ilhs tenen de las grandas vinhas quí, quo es deu costat de Cònhac, Jarnac. Quala espeça? Quò 'nava per numeròs, quo era tot deu cent mila, deu sieis mila, deu sept cents mila, quauque cent. Dins lo temps, i avia deu Nòah, quo era deu blanc. Quo era lo Nòah que fasia de bona aiga de vita oc-es, e eu ne'n fasia assetz. Quò m'a estat dit, puei certifiat, que deu costat de Cònhac, ilhs ne'n avian quauques rengs de Nòah, qu'ilhs entretenian per faire de l'aiga de vita. Quo es benleu ben defendut de n'aver auras. "Soi-disant" que quò n'es pas d'alcòl que quò i a , que quo es de l'eter, mas eu rend fòu." (J. R.)

Quo es dempuei la guerra que quò vai per numeròs. Avant fasian de l'Alicante, deu Galhard, de l'Òteula, de la Fòla, deu Bacòt, deu Bertil, mai de l'ibrida e deus ibridachons. Fasian deu vin roge avecque lo Bacòt tot sol; o ben boiravan tots quilhs negres avecque lo Nòah.

Lo vin se bevia tant que n'i avia, e surtot per las fauchas. Era sovent copat d'aiga. N'i en a que fasian gòdalha, o chabreu, o chabròla dins la sieta. Li metian un peuc de vin pur quand avian 'chabat la sopa. N'i a d'autres que la "minjavan avecque una forcheta , la sopa. Ilhs minjavan las talhas, per çò que quo era de la sopa de pan, quo era pas totjorn deu vermicele. Mas ilhs metian lo vin dins lor bolhon. Mas lor bolhon era chaud, alòrs vos auriatz dit presque deu ..., veietz quò que iu vòle dire, deu desguladís! Surtot quand quo era de la sopa un peuc grassa, de la sopa de pola, ten! Quò fasia deus uelhs avecque lo vin roge, quò rogesissia quí, dins la sieta! " (G. B.)

Queus qu'avian de la vinha, n'avian un petit nonmas, e enqueras la reüssissia pas totjorn. Beucòp n'avian pas de vinhas, e podian pas 'chaptar deu vin. Bevian de la piqueta o deu citre.

9.2 Lo citre

"A Vicròsa, mon defunt paire n'avia empeutat deus pomiers, eu n'avia semnat, eu n'avia plantat, si nos n'aviam, si nos n'aviam! Una annada, quò fit nòu barricas de citre, mai per quatre cents francs de pomas, quò vendet, e l'eran pas charas de queu temps, quatre cents francs de pomas! Mas una autra annada, pendent la guerra de quatòrze, nos cugetem jamai bladar, los pomiers quò rebordava de pomas pertot, nos ne'n fitem dietz e nòu barricas de citre. N'i a bien que n'avian pas de vinhas, e ben quò venia, quò 'chaptava una demia-barrica de citre, una e demia, n'autre n'autra demia." (M. G.)

9.3 La piqueta

Òm fasia de la piqueta avecque la frucha sechada.

"N' òm ne'n pesava quantben, sieis quilòs, set quilòs que n'òm metia dins una demia-barrica. N'òm l'emplissia d'aiga. N'òm metia quauquas sieis liuras de sucre cristalisat, òm iò laissava bulhir uech jorns, aprep, n'òm picava aprep." (M. G.)

"Òm metia bonhar deus perons dins un barricòt, òm metia l'aiga dita dessur avecque quauqua liura de sucre, mas tu sas, lo sucre, falia lo 'chaptar, falia de l'argent per lo 'chaptar, alòrs quò lo mainatjava. Alòrs quante quo avia bonhat quinze jorns, quò fasia de bona piqueta bien sucrada. Si n'òm tirava tròp tòst, òm bevia tota lo sucre, quo es lo sucre que venia lo prumier, bien seür. E ben quante n'òm avia passat quinze jorns o tres setmanas, i avia totjorn quauque barricòt d'estamnat e l'autre que se fasia. Alòrs iquí, i avia totjorn de la boissòn a beure." (J. R.)

Fasian de la piqueta avecque deus rasims sechats - 'chaptavan de la tisana chas lo farmacian, e la boiravan avecque de l'aiga e deus rasims dins un barricòt - o ben los gruns deu genebrier meslanjats avecque deus rasims secs.

9.4 Lo cafè

"I avia un petit marmiton per far lo cafè. Quò n'es pas que lo monde eran riches, per çò que quò venia de l'eritatge quò-quí atot. Alòrs ilhs metian l'aiga, ilhs metian lo cafè, mai la "chicorée", benleu mai de "chicorée" que de cafè! Ilhs metian tot ensemble, mòugut avecque una botelha, tot lo monde n'avian pas de molin. Alòrs ilhs fasian bulhir. Aprep ilhs tiravan lo jus, ilhs colavan dins una pelha coma quò falia per lo fromatge, queus que n'avian pas de colador. E ilhs metian lo cafè colat dins de las cafetieras en zinc o ben deus petits pòtets en gres. Ilhs fasian coma quò lo prumier còp. Alòrs aprep, quand ilhs avian begut lo cafè, n'òm podia pas fotre queu marc lai" (G. B.). "Queu jus, 'las lo tornaven metre dins lor marmiton avecque de l'aiga per dessur per faire lo compte vòugut. E puei 'las i metién deu cafè, de la "chicorée" e 'las tornaven lo far bulhir. Las fotian pas lor marc lo prumier còp, 'las lo fasian tornar servir, quò tinturava l'aiga." (S. B.)

 

caçairòlas - cafetiera - cafinòt (per portar lo minjar aus champs

Caçairòlas - cafetiera - cafinòt (per portar lo minjar aus champs)

 

9.5 Autres beures

 

La selha e la coada

 

"L'estiu, ilhs bevian l'aiga panada. Quo era de l'aiga crua entau, e puei ilhs fotian de las crostas de pan bien sec dedins, e puei ilhs sucravan l'aiga. Quò fasia de l'aiga sucrada e ilhs la 'pelavan la panada per que ilhs avian fotut deu pan dedins. Per far passar la set, quo era pas question de boissòn en minjant, quo era coma l'estiu, entre los repasts ilhs bevian quò. Quo era pustot la crosta, alòrs quò la destrempava, mas aprep ilhs la sòrtian. Ilhs metian coma un pinhon de micha quí. Dins queu temps, quo era de las gròssas tortas, quo era tòrdut, quò i avia beucòp de crosta. E queu pan cuech au forn de bois quí, eu avia la crosta negra deus còps, quò balhava bien gost quò-quí. Quò fasia un peuc cramat, quò rogissia un peuc l'aiga. Quela aiga panada se metia dins una pana." (G. B.)

 

gerlas (emb lo trutet o tetaron)

Las gerlas (emb lo trutet o tetaron)

 

La boissòn per 'nar aus champs podia estre nonmas de l'aiga e un pauc de vinagre per la tinturar, quò balhava un petit gost agrelet, mas falia sucrar. O ben de l'aiga frescha, sucrada, avecque una gota d'aiga de vita dedins.

 

palhissa -colha - gerlas per portar lo beure aus champs

Palhissa - colha - gerlas (per portar lo beure aus champs

 

9.6 Las licors

"Fasiam de l'aiga de vita de rasims o autrament de pomas. Charjavam una barrica de vin o ben de la raspa de pomas, de la raspa de rasims, e puei nos iò menavam bruslar a l'alambica. E puei nos portavam l'aiga de vita lo ser, quante quo era 'chabat. Nos n'aviam pas lo drech de iò empòrtar avant sieis oras lo ser. Quò fai que nos tornavam iò querre; e ben quilhs que 'chabavan res que lo ser iò pòrtavan en venent." (J. R.)

Fasian tota mena de licors dins las maisons.

"Chas nos, ilhs aimavan bien far de la licor, quo es sovent que n'òm avia quauqu'un, vos comprenetz. E ben n'òm fasia l'aiga de coenh." (M. G.)

L'aiga de coduenh:

Los coduenhs "n'òm los pelava, n'òm los raspava, n'òm iò laissava trempar quí dedins un grand plat pendent quauques jorns. E puei aprep, n'òm iò essurissia bien, n'òm iò passava dins un linge. E puei queu jus quí, n'òm avia de l'aiga de vita que n'òm metia dessur. E puei n'òm fasia bulhir - n'i en a que fasian bulhir deu tè, n'i en a que fasian bulhir deu tilheul, mas nautres nos iò trobavam pas bon avecque lo tilheul, quo a gost de tisana - deu tè esprès que n'òm 'chaptava. N'òm iò fasia bulhir, n'òm metia bien deu sucre dedins, e puei n'òm iò vidava dessur son jus de coenh meslanjat avecque l'aiga de vita. Alòrs quò gostava: quand quo era tròp fòrt d'aiga de vita, n'òm metia mai de tè. N'òm iò metia dedins deus grands bocaus, e puei quante quò venia quauqu'un, n'òm donava la gota." (M. G.)

Licor de menta:

"Chas nos, fasiam de la menta. La menta, ela, falia la metre bonhar dedins l'aiga de vita. E ben aprep, n'òm iò colava. N'òm fai bulhir deu sucre dins de l'aiga o deu tè, n'òm iò laissa bien bulhir quí, e puei n'òm versa sur son aiga de vita a la menta. Quò fau que quò sie assetz sucrat per que quò sie bon." (M. G.)

Licor d'òrange:

"Mon defunt paire ne'n 'chaptava tots los ans; eu las crebava avecque sa lena de coteu, per que lo jus se'n anguessa. E puei, ilhs fasian lo jus d'òrange; eu las embrucissia entau bien. E puei quo es queu jus aprep qu'ilhs metian avecque l'aiga de vita, e avecque deu sucre bulhit dins de l'aiga clara o deu tè. Mas quo es melhor avecque deu tè. Lo tè desjà vos ne'n fatz per digestion, per digerar. Vos lo metetz avecque lo resta que fai digestion: quò ne pòt estre que santat tot ." (M. G.).

Fasian parelhament de

la licor de cassís:

"Lo cassís, quo a jamai fach de cònfituras, quo era per far de la licor. Quand ilhs òfrissian quauqua res, ilhs avian deu cassís per las femnas, e per los òmes de la blancha pura, quò i avia una botelha d'aiga de vita deus còps. Un petit còp de blancha, n'i avia poent de ròm; quo era per prener dins lo cafè pustòst." (G. B.)

Lo cassís se bevia dins los champs atot, un mijon de cassís boirat dins de l'aiga frescha.

Per

la licor de grinhets,

prenian "la flor de grinhet quand ilhs son juste flurits quí. N'i a pas d'aiga de vita dedins , n'i a pas d'alcòl; quo es lo sucre qu'ilhs adicionen." (G. B.) ente ilhs fan bonhar las flors que fai la licor.

Lo

"brou de noix"

se fasia "avecque deus tots petits calaus quand ilhs son juste formats quí. Ilhs iò fasian macerar dins de l'alcòl e ilhs ajostavan un siròp." (G. B.)


Pagina d'avant Pagina d'apres Ensenhador